| Słowniczek konchiologiczny |
 |
| Ten dział jest skierowany zarówno do tych, którzy dobrze się znają na muszlach, jak i początkujących kolekcjonerów.
Systematycznie będę dodawać nowe hasła i pojęcia do tego słownika. Wszystkie hasła są w kolejności alfabetycznej. Do części z nich są również odnośniki.
Jeśli masz jakieś pytania lub uwagi, sądzisz, że brakuje jakiegoś pojęcia, to napisz do mnie. |
| A |
| abapikalny - położony daleko od szczytu muszli, zwrócony ku podstawie, wzdłuż osi lub w podobnym do osi kierunku |
| abaksjalny - odległy od osi |
| adapikalny - położony blisko szczytu muszli, skierowany ku wierzchołkowi, wzdłuż osi lub w podobnym do osi kierunku |
| adaksjalny - przyległy do osi, znajdujący się bliżej osi muszli |
| apex - zobacz wierzchołek |
| apofiza - ostroga stercząca wewnątrz muszli małża, położona poniżej szczytu; miejsce przyczepu mięśni |
| aragonit - minerał, rombowa odmiana węglanu wapnia; wraz z konchioliną stanowi budulec muszli |
| B |
| bisior - rogowe nici wydzielane przez gruczoł znajdujący się we wgłębieniu nogi niektórych gatunków małży. Za jego pomocą zwierzę przytwierdza się do stałych przedmiotów. |
| C |
| chitony - gromada mięczaków morskich, których muszla składa się z ośmiu płytek otoczonych pasem mięśniowym |
| chondofor - występ muszli małża o kształcie łyżki, położony poniżej szczytu; miejsce przyczepu wewnętrznego więzadła |
| columella - zobacz wrzeciono |
| D |
| dołek osiowy - zagłębienie, wokół którego skręca się zwój; zwykle zaznacza się tylko w ostatnim skręcie (tzw. dołek fałszywy). Czasami jest to jedynie szczelinka, mniej lub bardziej zakryta przez wapienne zgrubienia. Kształt dołka osiowego jest istotną cechą systematyczną. |
| E |
| embrionalna muszla - inaczej prokoncha; wierzchołkowe skręty muszli, powstałe we wczesnym stadium rozwoju |
| F |
| fałd syfonalny - odstający brzeg gwałtownie zakrzywionych linii wzrostu w okolicach podstawy wrzeciona |
| G |
| grzbiet parietalny - fałd na powierzchni parietalnej, w okolicach adapikalnej części ujścia |
| grzbietowa powierzchnia - powierzchnia muszli położona przeciwlegle do powierzchni ujścia |
| H |
| hipostrakum - wewnętrzna warstwa muszli składająca się z położonych równolegle do powierzchni zewnętrznej kryształów kalcytu lub aragonitu |
| holostomatyczne ujście - ujście z wargą nieprzerwaną przez rynnę syfonalną lub wcięcie syfonalne |
| I |
| induktura - cienka, błyszcząca warstwa wydzielana przez płaszcz na powierzchni parietalnej, wardze wewnętrznej lub czasami na całej powierzchni muszli |
| inwolutna muszla - muszla z ostatnim skrętem obejmującym poprzednie, długość ujścia jest prawie równa długości muszli, ale poprzednie skręty są częściowo widoczne w utworzonym adapikalnym dołku osiowym |
| K |
| kallus - pogrubiona warstwa induktury na powierzchni parietalnej lub obejmująca wargę zewnętrzną, podstawę i dołek osiowy, który niekiedy wypełnia. Kallus jest zwykle biały lub inaczej ubarwiony. |
| karina - ostro zakończona, spiralna krawędź zarysu skrętów |
| kolabralne zgrubienie - dostosowane do kształtu wargi zewnętrznej zgrubienie ujścia w postaci fałdu, żebra lub wręgi, które powstaje na skutek okresowego wzrostu muszli |
| kolabralny - dostosowany do kształtu wargi zewnętrznej, zgodny z kształtem linii wzrostu |
| konispiralna muszla - muszla o skrętach położonych spiralnie i narastających wzdłuż kierunku osi |
| konwolutna muszla - muszla z ostatnim skrętem obejmującym i zasłaniającym całkowicie poprzednie skręty zasłaniające również wierzchołek |
| krawędź zewnętrzna - krawędź powstała przez ostatnio wykształcone części muszli u małżów |
| L |
| labium - zobacz warga wewnętrzna |
| labrum - zobacz warga zewnętrzna |
| lewoskrętna muszla - muszla, której skręty narastają w kierunku przeciwnym do ruchów wskazówek zegara, kiedy obserwator patrzy na muszlę od strony wierzchołka |
| linie wzrostu - zaznaczające się na powierzchni skrętów, położone kolabralnie w stosunku do wargi zewnętrznej krawędzie poprzednich stanów położeń wargi zewnętrznej, utworzone w czasie wzrostu muszli |
| lunula - zobacz powierzchnia księżycowa |
| O |
| odcisk zaczepów - ślad w miejscu zaczepienia zwieracza na wewnętrznej powierzchni muszli małżów |
| operculum - zobacz wieczko |
| ostatni skręt - w spiralnych muszlach ostatni pełny skręt wraz z otworem (ujściem) |
| ostrakum - warstwa muszli składająca się z położonych prostopadle lub ukośnie do powierzchni zewnętrznej pryzm kryształów kalcytu |
| oś - wyobrażalna prosta przechodząca przez wierzchołek muszli, dookoła której są spiralnie zwinięte skręty muszli planispiralnych i konispiralnych |
| P |
| parietalne fałdy - spiralnie skręcone fałdy znajdujące się na powierzchni parietalnej |
| periostrakum - zewnętrzna, złożona z substancji organicznej - konchioliny warstwa muszli, która chroni ją przed działaniem kwasów |
| peristoma - krawędź ujścia; składa się z dwóch warg: wewnętrznej i zewnętrznej |
| peryferium - część muszli lub ostatniego skrętu najdalej położona od osi |
| planispiralna muszla - muszla o skrętach ułożonych spiralnie w jednej płaszczyźnie, będącej płaszczyzną symetrii |
| podstawa - baza; w muszlach konispiralnych abapikalna, najdalej położona od wierzchołka powierzchnia ostatniego skrętu |
| powierzchnia księżycowa - powierzchnia o kształcie półksiężycowatym znajdująca się w przedniej części muszli małżów odgraniczona znacząco od pozostałych |
| powierzchnia parietalna - część podstawy muszli poniżej szwu ostatniego skrętu, w okolicach ujścia |
| prawoskrętna muszla - muszla, której skręty narastają w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, kiedy obserwator patrzy na muszlę od strony wierzchołka |
| prokoncha - zobacz embrionalna muszla |
| przegroda - poprzeczna płytka wykształcona na powierzchni parietalnej, ograniczająca ujście. U głowonogów (Nautilidae) przegroda zamyka skręty muszli. |
| R |
| radula - zobacz tarka |
| rostrum - wydłużona, ostro zakończona, położona współosiowo wypustka wrzeciona, która nie jest rynną syfonalną |
| rynna - półokrągły, wydłużony występ adapikalnej części wargi zewnętrznej ujścia |
| rynna syfonalna - rurkowate przedłużenie wrzeciona i abapikalnej części wargi zewnętrznej ujścia dla osłonięcia syfonu oddechowego |
| S |
| septum - zobacz przegroda |
| skalaryczna muszla - muszla, której skręty zachowują konispiralny, lecz nie stykają się ze sobą; szew w takiej muszli nie występuje. Przykładem skalarycznej muszli jest Epitonium scalare |
| skręt - kolejny, pełny (o 360 st.) zwój muszli dookoła osi |
| skrętka - adapikalna, widoczna część skrętów, z wyjątkiem ostatniego skrętu |
| szew - krawędź zetknięcia kolejnych skrętów widoczna w postaci ciągłej linii na powierzchni muszli |
| T |
| tarka - narząd w postaci płytki pokrytej ząbkami w jamie gębowej, przeznaczony do zdrapywania lub rozdrabniania pokarmu |
| U |
| ujście - otwór powstały przez ostatnio wykształcone krawędzie skrętu, który zapewnia wysuwanie głowy i nogi ślimaka |
| umbilicus - zobacz dołek osiowy. |
| W |
| warga wewnętrzna - adapikalna część krawędzi ujścia - peristomy, rozciągająca się od szwu do podstawy |
| warga zewnętrzna - abaksjalna część peristomy, rozciągająca się od szwu do podstawy |
| wcięcie syfonalne - wąskie wgłębienie krawędzi wargi zewnętrznej w okolicach wrzeciona służące do wysuwania syfonu oddechowego |
| wieczko - wapienny lub skórzasty twór służący do całkowitego lub częściowego zamknięcia ujścia |
| wierzchołek - najwcześniej ukształtowany, zwykle ostro zakończony koniec muszli, u małżów powstały przez dwie wyniosłości muszli |
| wrzeciono - pełna lub pusta w środku wewnętrzna część muszli, która powstała przez stykające się adaksjalnymi ścianami skręty. Kiedy skręty nie przylegają, powstaje dołek osiowy. |
| Z |
| zamek - element zapewniający ustalone położenie obu części muszli u małżów powstały przez zawiasy wykształcone w formie zębów |
| zwieracz - mięsień, który łączy obie części muszli małżów |
| |
| |
Źródło:
1. "Muszle morskie" Andrzej Samek
|
| |
| |
| |
 |
